Anasayfa

Doç.Dr. Esma Söylemez Yeşilçimen
Medipol Üniversitesi Eczacılık Fakültesi
Farmasotik Toksikoloji Anabilim Dalı

Gıdalarda karbonhidrat, protein, yağ, mineral ve vitamin gibi besin öğelerinin yanısıra besin değeri olmayan pestisit gibi zirai ilaç kalıntıları ve gıda katkı maddeleri de bulunur. Pestisitler, besin maddelerinin üretimi, tüketimi ve depolanmaları sırasında, besin değerini bozan ve besinleri yok eden haşereleri, mikroorganizmaları ve diğer zararlıları ortadan kaldırmaya yönelik kimyasal veya biyolojik savaş maddeleridir. Gıda katkı maddeleri ise gıdaların raf ömrünü uzatmak, duyusal özelliklerini geliştirmek, kalite karakteristiklerini ve besin değerlerini korumak için kullanılır.

Günümüzde dünya nüfusunun %40’ı yeterince beslenememekte ve açlık nedeniyle her yıl binlerce insan hayatını kaybetmektedir. Hızla artan nüfusa rağmen tarım alanlarının sınırlı olması birim alandan en yüksek verimi almayı gerektirir. Tarım ilaçlarının kullanılmaması durumunda, tarım ürünlerinde ortalama %60-70 oranında verim ve kalite kaybı olduğu belirlenmiştir. Ürün kayıplarını önlemek için pestisitlerin uygulanması kaçınılmaz hale gelmiştir. Pestisitlerin en önemli özelliği, zararlı organizmalara karşı etkili ve seçici olmaları; hedef zararlıyı yok ederken insan, bitki ve hayvanlara en az zararı vermeleridir. Ancak, sağlık açısından tam güvenli bir pestisit yoktur; her pestisitin toksisitesi vardır.

Pestisitlerin fazla veya bilinçsiz kullanımı, zararlı organizmaların bu ilaçlara karşı direnç kazanmasına sebep olabilir ve bu durum onlarla mücadeleyi zorlaştırır. Bununla birlikte gıdalardaki ilaç kalıntıları da gıda güvenliği için ciddi bir risk teşkil eder ve insanların sağlığını birçok yönden etkileyebilir. İlaç kalıntısı olan gıdaların uzun süreli tüketimi, akut ve kronik hastalıklara ve bozukluklara yolaçabilir. Akut pestisit zehirlenmesinin sıklığı azalmış olsa da, uzun vadeli etkileri konusundaki endişeler devam etmektedir. Düşük düzeyde pestisitlere uzun süreli maruz kalmanın sonucu olarak ortaya çıkan kronik toksisite, uzun vadede bağışıklık sistemi veya nörolojik sistem hasarı, kanser ve astım yapabilir, üreme sistemini olumsuz etkiler ve doğuştan gelen hastalıklara sebep olur.

Genel nüfus için pestisit maruziyeti en çok beslenme yoluyla olur. Pestisit uygulamalarının muhtemel zararlarını azaltmak için, zirai ilaçlar üreticinin önerdiği doz ve sürede kontrollü bir şekilde kullanılmalı, aşırı ilaçlamadan kaçınılmalıdır. İlaç kullanımından sonra hasat için belirlenen bekleme süresine mutlaka uyulmalıdır. Yasaklanmış veya ruhsatsız ilaçların kullanımı kesinlikle engellenmelidir. Bunların yanısıra, yıkama, haşlama, soyma, suyunu çıkarma, ısıl işlem ve dondurma gibi endüstriyel ve evsel hazırlama teknikleriyle gıdalardaki pestisit kalıntı düzeyleri önemli ölçüde azaltılabilir.

Zirai ilaç kalıntılarının gıdalarda oluşturduğu risklere karşı toplumsal farkındalık son yıllarda önemli ölçüde artmıştır. Tüketiciler, tükettikleri ürünlerin güvenilir ve sağlıklı olmasına daha fazla önem vermektedir. Bu gelişmeler, üreticileri daha güvenli ve çevre dostu tarım uygulamalarına yönlendirirken; düzenleyici kurumları da pestisit kullanımına ilişkin eğitimleri arttırmaya, denetimleri sıkılaştırılmaya ve mevcut standartları geliştirmeye teşvik etmiştir. Böylece, hem gıda güvenliğinin ve çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması, hem de halk sağlığının korunması mümkün hale gelmektedir.